Историка-мохкбовзархочо Сайко Александра дийцарехь, Къилбаседа Кавказан историн хиламех цхьаъ бара 2013-чу шарахь Моздок гIалин 250 шо кхачар билгалдаккхар. Моздок гIала йиллале 120 шо хьалха ехкина хилла Невре, Макан-ГIала, Ищерски станицаш. XVI-чу бIешарахь Къилбаседа Кавказана Россина дуьхьал тIом бо Хонкаро а, ГIирмерчу ханаша а, ГIажарийн паччахьо а. Кхузахь дехачу къаьмнашна хала даьхкина шераш дара уьш, цу заманахь цара зIенаш дIатосу Россица.
Оццу XVI-чу бIашарахь меттигерчу бахархоша гIо а лоцуш, Теркаца а, Соьлжица а гIаьпнаш ехкира Идал хица а, Россин юккъерчу областашкара а Iедалх бевдда баьхкинчу оьрсаша. Царах гIалагIазакхий олура(гIалара гIазакхий бохучу маьIнехь).
1588–1589-чуй шерашкахь Теркаца йиллина хилла Терке цIе йолу гIала. XVII-чу бIешарахь оцу гIалано билггала меттиг дIалоцуш хилла ГIажарийчоьнан, Къилбаседа Кавказан Россица йолу юкъаметтигаш дIатасарехь. ГIалагIазакхийн ярташ Соьлжа хин аьрру агIор а, Терк хин аьтту агIор а долчу даккъашца хилла. ХIинца Шелковски а, Гуьмсан а районаша дIалаьцна долу латтанаш хилла уьш. Кегий ярташ хилла уьш. Оцу ярташкарчу гIалагIазакхашна Теркерчу куьйгалхоша ахчанца, ялтица гIо деш, уьш шайна гIуллакх дан хIиттийна.
Айдамиров Абузара шен «Хронологии истории Чечено-Ингушетии» балха тIехь билгалдоккху Оьрза-ГIала 1567-чу шарахь йиллина хилар, Щедрински, цул тIаьхьа ши шо даьлча, 1569-чу шарахь йиллина хилар.
ХIетахьлерчу Терски, Гребенски гIалагIазакхийн яртийн цIерш цига дуьххьара ваха охьахиъначу стеган цIарах я меттигерчу топонимике хьожжий тохкуш хилла. Масала, Шелковски районерчу Курдюковски станицин цIе эла Черкасски вохош дакъалаьцначу Иванов Курдюкан цIарах тиллина, иштта цхьаццаннан цIарах техникина кхиерш.
Iаламан бохамаш хуьлий я мостагI тIелетий ярташ йохош меттигаш а нислуш хилла хIетахь. Ишттачохь юрт ша хиллачохь я кхин бегIийла йолчу меттехь юхаюьллуш хилла, ткъа цхьайолу кегий ярташ яккхийчех дIатухуш хилла.
1653-чу шарахь Иранан эскарш тIелеттачу хенахь оьрсийн дуккха а ярташ йохийна дIаяьхна хилла, царах 10 юрт меттахIоттоза йисина.
Кхузахь историн лорах хьаьвсича вайна го Невре, Макан-ГIала, Ишерск станицаш ехкина 370 сов шо хилар, Нохчийчохь оьрсий беха а оццул шераш хилар.
М.РУСЛАНОВ
Авторан сурт
№ 81, еара, 23 июль, 2015 шо