Дуьне догу массо маьIIехь тIеман цIе кхерсташ. Дуьне къуьйсу сутарчу адамаша, цуьнан шен Да хиларх кхета ца лууш. Мекарчу ойланашца, шалха лебечу маттаца хIора паччахь шен пачхьалкхан доза шордан гIерта, ах дуьне схьалаьцна цигарчу мискачу адамашна тIехь олалла чIагIдан лууш. Пачхьалкхан дIахIоттам чIагIбина кога бахчахьана, дуьненна «бIов» бохуш Iамаркахой бу. ТIеман кIуьрлахь ю ОвгIан, Иракехь дерг вайна гуш ду. Шема, Сомали вайх хIораннан дегалазам хилла дIахIоьттина. Украина а ю карзахъюьйлуш. Вуьзна, хьераваьлла, хIинца «имам» хила лууш Хонкаран махкара паччахь Эрдоган ву. Кхин а мел дукха ду уьш, вайна дегаIийжамаш хилла, гIайгIанаш дебийна хIуманаш, бехк боцу адамаш хIаллакдеш, байш мацалла делхош, холча хIиттина наной гIийла тийжош долу питанаш. Бакъду, муьлхха а питана даьржинчу метте уггаре а хьалха дIахьовдуш берш журналисташ бу, шайн дегI а, са а ца кхоош. Малхбалехь а, тIеман кхийсарш ян йолийчахьана хIаллаквина 300 сов журналист. Цундела олу журналистийн говзалла Iаламат кхераме ю. Сил дукха езаш и говзалла хаьржина адамаш кхераме хилар дац иза. Цара хоржу дахаран некъ кхераме хилар ду. Журналистика – говзалла хилла Iаш яц, иза хаддаза анайисте дIауьдучу экамечу синан кеп ю. Ойланца эгIаза, маттаца къен, хьуьнарца ледара волчу стаге цу говзаллехь болх балур бац. Йозанаш-м дийр ду цо, алапан дуьхьа, шен цIе газетан агIонаш тIехь гайтархьама. Амма халкъана, махкана оьшучу хенахь, де-буьйса ца лоьруш, эчигах яьккхина гериг санна, нуьцкъала дош олуш, къовсаман хьаьтта дIахIотта доьналла дацахь, цунах цкъа а бакъволу журналист хир вац. И тайпа доьналла гайтира вайнехан журналисташа ХХ-ХХI-гIий бIешераш хотталучу муьрехь Нохчийчу сингаттамаш баьржича. Карахь къолам, блокнот бен кхин хIума доцуш, бIаьрнегIар ца тухуш, уьш дуьхьал хахкалора герзах доьттина догIучу эскарна, бронетехникина, зуламхойн тобанашна. Нохчийчохь буьрса тIом кхихкинчу ткъех шарахь бIе гергга журналист хIаллакьхилла. Царах ткъех сов Нохчийн Республикин шуьйрачу хаамийн гIирсийн векалш бара. Уьш цкъа а бицлур бац верасашна, бевза-безачарна, белхан накъосташна. Халкъана, махкана дIаделла цара шайн къона дахарш, бакъдош вайга схьакхачо лууш. Цундела вайн дегнашкахь деха церан оьзда васташ. Царах цхьаболчарех цIерш карлаяха луур дара тхуна тахана.
Эпендиев Супьян
Супьян дуьнентIе валале, да ЦIечу Эскаре гIуллакхдан вигира, тIаккха тIом болабелира, ямартлонца немцойн фашисташ тIелетира Даймахкана. Дика мотт Iемина валаза вара Супьян Сталинан хьадалчаша вайнах махках бохуш. Нохчийн къомо хийрачу махкахь мел лайна бала, гIайгIа шен ненаца цхьаьна хуьйдина вара кIант. Даймехкан маршонна гIаролехь дас дахар дIаделлера аьлла, цхьана а кепара озабезам бацара цуьнан доьзалехьа. ТIехIиттинчу халонашна къар ца луш, нанас дешийтира цхьаъ бен воцчу кIанте. Юккъера школа Казахстанехь чекхъяьккхира Супьяна. Хьехархойн институт Соьлжа-ГIалахь чекхъяьккхира. Дуккха а шерашкахь вайн махкарчу школашкахь белхаш бира оьрсийн мотт, литература хьоьхуш. Бакъду, журналистике цо сатуьйсу дукха хан яра. Школехь болх беш воллушехь, кест-кеста зорбане вуьйлура иза газеташкахь, журналашкахь. Нохч-ГIалгIайн Республикерчу шуьйрачу хаамийн гIирсашца хилла ца Iара Эпендиев Супьянан гергарло. Москвахь зорбане дуьйлучу «Комсомольская правда», «Учительская газета», «Труд», «Советская культура» газеташкахь зорбане юьйлура цуьнан заметкаш. Чекхдаьллачу ХХ-чу бIешеран 90-чу шерашкахь болх бан волавелира Супьян нохчийн журналистикехь. Дикачу адамех, хьаналчу къинхьегамхойх, хуьлура коьртачу декъана цуьнан статьяш. Мотт шера, ойла шуьйра, доггах авторо язйина хиларна, езаш тIеоьцура уьш газетдешархоша. 1999-чу шеран 27-чу октябрехь Соьлжа-ГIала ракеташ тоьхча кхалхар хилла цуьнан.
Бердукаева Лиза
ПохIме журналист яра Бердукаева Лиза. ХIора хIусамехь еза хьаша яра иза. Телеэфирехь иза гучуяьлча хьовсархойн самалха долура. Цуьнан елакъажаро мел беза-боккха бала дагтIера айбора, дахаре болу безам чIагIбора, ойла серлайоккхий, генарчу анайисте дIаядайора. Говзалла лаккхарчу тIегIанехь хилар дара иза. Чекхдаьллачу ХХ-чу бIешеран 70-чу шерашкахь еара Бердукаева Лиза вайнехан телевидени балха. Хьалха ТIехьа-МартантIерчу кIоштан газетехь болх бина яра иза. Цундела шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь болх бина зеделларг хиларе терра, сихха телехьовсархой йийсаре лаца ницкъ кхечира хьуьнаречу журналистан. 2001-чу шарахь дуьйна Нохчийн Республикин Администрацин пресс-службехь болх беш яра Бердукаева Лиза. Массаьрца мегаш, тарлуш, гIо-накъосталла оьшучохь хьанна а орцахаъяла даима кийча яра журналист. 2002-чу шеран 27-чу декабрехь Нохчийн Республикин Правительствон комплексехь зуламхоша къинхетамза дина талор бахьанехь дIаелира.
Кагиров Шамхан
КIезиг журналисташ бара Нохчийчохь Кагиров Шамханан санна говза, чулацаме оьрсийн маттахь статьяш зорбане юьйлуш. Дукха хан яра иза вайнехан журналистикехь болх беш волу. Цкъа юьхьанца Соьлжан кIоштахь зорбане дуьйлучу районан газетехь болх бинера цо, тIаккха Нохч-ГIалгIайн Республикин «Комсомольское племя» цIе йолчу газете, кхайкхина, схьавалийна вара иза, цуьнан лаккхарчу тIегIанехь йолу корматалла евзинчу коллегаша. Вахарна-варна Шамханал каде стаг хир вацара лаха ара валарх. Журналист кхачаза цхьа а маьIиг яцара вайн махкахь. Хаза яздора цо. Мелла а самукъане хуьлура цуьнан статьяш, зарисовкаш, еша дог доуьйтуш. Цкъа а цхьаьнцца а хьагI-гамо яцара цуьнан. Коьртаниг даима болх бара журналистан. Дахаран къилба хилла дIахIоьттинера цуьнна журналистика. Зуламхоша герз тоьхна вийна 1995-чу шеран 12-чу декабрехь.
Хаджиев Рамзан
Нохч-ГIалгIайн Республикин телерадиокомитетан дуьххьарлера нохчийн куьйгалхо вара Хаджиев Рамзан. Ленинградерчу университетан журналистикин факультет кхиамца чекхъяьккхина, цул тIаьхьа Ленинградехь, Москвахь шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь белхаш бина, похIме журналист вара иза. Дикачу агIор хийцабеллера вайнехан телевиденин болх Рамзан куьйгалле хIоьттичхьана. Чекхдаьллачу ХХ-чу бIешеран 90-чу шерашкахь, нохчий даржаш къийса буьйлабелча, балхара дIаваьлла, дIавахара иза. Амма журналистикина гена-м ца валавелира. ОРТ цIе йолчу телекомпанис балха дIавийхира иза, Къилбаседа Кавказехь йолчу шайн хаамийн агенсттвон куьйгалле хIоттош. Халкъаца, махкаца йолу зIе цкъа а хадош вацара похIме журналист. Федеральни телеканалехь кест-кеста гора вайна цуьнан маьIне сюжеташ. Амма, 1996-чу шеран 11-чу августехь, тIаьхьашхула снайпер тоьхна дахарх хадийра иза.
Межидов Рамзан
«Вайнах» телекомпанехь оператор болх беш хилла и оьзда кIант. Рамзан даима ламазца-мархица вара. Iаламат тайна амал йолуш, массаьрца мегаш, тарлуш вара. Нохчийчохь буьрсачу тIеман шийла денош долчу муьрехь, уггаре а кхерамечу меттиге массарел хьалха дIакхочура и майра кIант. Чулацаме а, ма-дарра сурт хIоттош а хуьлура цуьнан сюжеташ. Бакъду, цу дийнахь балха ваха араваьлла вацара иза. Герга шершачу тIамна доьзал генабаккха дагахь новкъа ваьлла вара. Вайна массарна, дегаIийжаме чов, хилла дагахь лаьтташ ду 1999-чу шеран 29-гIа октябрь. ШаIми-Юьрта уллехь, тIамах шайн декъаза синош довдийна боьлхучу, маьршачу нахана тIе бомбанаш йиттира кемано. И инзаре сурт шена гича, телекамерах катоьхна, охьаиккхира Межидов Рамзан хилларг дIаяздан. Амма ша диначух ца Iебаш санна, цкъа дIадаха новкъа даьлла кема, юха а дирзина, кхин цкъа а маьршачу адамашна тIе бомбанаш етта делира. Карара телекамера йоккхуш, вожийра нохчийн оьзда кIант Межидов Рамзан. ТIамехь кхелхинчу нохчийн журналистех цхьаъ ву иза «Майраллин орден» яларца билгалваьккхинарг.
Гегаев Шамиль
Шамиль инженер болх беш вара телевиденехь. Iаламат дика говзанча хиларна Соьлжа-ГIалахь квартира еллера цунна, балхарчу хьаькамашна оьшучу хенахь куьйгакIел хилийта. Цунах воккхавевина ца волура кIант. Квартира схьаелла дукха хан ялале нускал далийра цо. КIант вара доьзалехь кхуьуш. 1999-чу шеран 29-чу октябрехь доьзал Нохчийчуьра арабаккха йолчу Iалашонца новкъа ваьллера иза. Цунна гира деанчу кемано маьршачу адамашна тIе бомбанаш етташ. Межидов Рамзан, карахь телекамера йолуш, машен чуьра охьаэккхаш гира цунна. Кхиберш санна машен чохь-м ца Iавелира иза. Вахана, Межидов Рамзанна улле дIахIоьттира, оьшучохь гIо-накъосталла дан кийчча. Iожалла хиллера и шиъ вовшашна герга озийнарг.
Ефимова Нина.
Жима яра иза дуьххьара Зорбанан цIийне еача. Делахь а журналистан суйнаш хаалора цо газеташка схьакхоьхьучу заметкашкахь. Уьш даима ира, чулацаме, говзачу маттаца кечйина хуьлура. Цундела дукха тамашийна ца хийтира Нохчийн Республикин университетан филологин факультет кхиамца чекхъяьккхина яьлла, Ефимова Нина газете балха схьаэцча. Лаьттах ког ца кхоьтуьйтуш, едда-хьаьдда хьийзира къона журналист массо маьIIе кхача, цигара хаам редакце схьакхачо лууш. Иза цкъа а цхьаннах а ца озалора. Ша оьрси елахь а, Соьлжа-ГIалахь йина, Нохчийчохь кхиъна йолу Ефимова Нина даима нохчашкахьа озабезам болуш яра. Цо хала ловра федеральни эскаран цхьаболчу векалша лелайо харцонаш, деш долу зуламаш. Шена хиъна хIума цхьа а къайла ца дохуьйтуш, ма-дарра охьаяздора йоIа. И дара аьлла хета, коьртачу декъана, цунна бале даьлларг а. 1996-чу шеран 8-чу майхь герз тоьхна йийна карийра иза. 26 шо дара йоьIан лаьтте йоьрзуш.
Осмаев Ахьяд
Нажи-Юьртан кIоштахь зорбане долучу «Халкъан дош» цIе йолчу газетан корреспондент вара Осмаев Ахьяд. Ерриге СССР а шен Даймохк лоруш волчу цо Iаламат хала лайра йоьхна, яьржина, массийтта декъе екъаелла пачхьалкх дIаялар. Цунна цкъа а ца езара гIовгIа. Ткъа йоккхачу гIовгIанца Iедалан карчам бан гIертачу адамашна муххале а реза вацара иза. Ахьяд шек вара нохчийн декъаза къам бохамийн Iинчу ийзош хиларх. Шен шеконаш цхьаннах хьул ца йора. Кест-кеста зорбане вуьйлура шен экама садуучу, шийлачу ойланашца. Цуьнан ира статьяш ца товра керлачу «хьаькамашна». Цара хийлазза тIе хабарш кхехьийтира журналистана, IадIе, саца бохуш. Амма Осмаев Ахьяд цара туьйсучу кхерамех озалур волуш журналист вацара. Цунна коьртаниг бакъдош халкъе дIакхачор дара. Ткъа бакъдош цкъа а, цхьана а Iедалехь волчу стагана ца деза. Деха ца кхайкхадайтира и бакъдош журналисте а. 1995-чу шеран 17-чу апрелехь тешнабехкаца герз тоьхна, вийра иза зуламхоша.
Хасанов Iадлан
Соьлжа-ГIалахь кхиъна вара Хасанов Iадлан. Цундела, доккхачу дуьненан муьлххачу маьIIе ша кхачарх, Нохчийн Республикин коьрта шахьар санна хаза цхьа а гIала ца хетара цунна. Иза Iаламат похIме журналист вара. Нохчийчохь хьалхара тIом дIабоьдуш Iадлан вайн университетан студент вара. Амма студент вара аьлла ца Iаш, ира, хьекъале, чулацаме хуьлура цо цу муьрехь газеташка йохьуш йолу статьяш а, дохьуш долу суьрташ а. «Рейтер» агентствон тоьлла суьрташдахархо ларалуш волу иза, ца кхочуш меттиг яцара: Чехи, Югослави, Молдави, ОвгIан. Нохчийн журналистех Хасанов Iадлан цхьаъ ву Паншеран лом олуш хиллачу Ахмад шах Масудна тIе а кхаьчна, цуьнгара интервью эцнарг. Цхьана а кепара шеконаш йоцуш, хьуьнаре журналист вара иза. Ткъа 2004-чу шеран 9-чу майхь Соьлжа-ГIаларчу «Динамо» стадионехь хиллера къона журналист. Нохчийн Республикин хьалхарчу Президентана Кадыров Ахьмад-Хьаьжина зуламхоша ямартлонца тешнабехк бинчу меттехь нисвеллачу цуьнан цигахь кхалхар хилира. Дала гIазот къобал дойла цуьнан.
Газиева Аза
№143, еара, гIуран (декабрь) беттан 17-гIа де, 2015 шо