Хууш ма-хиллара, Конституци – пачхьалкхан а, юкъараллин а дIахIоттаман баххаш а, иштта бахархойн бакъонаш а, декхарш а билгалдохуш долу коьрта закон ду. Конституцис гойту хIора а вахархочун бакъонаш юкъараллехь цхьатерра хилар. Халкъ реза а хилла, тIеэцна долчу законашца нисйина ю Конституцин бакъонийн амал. Ткъа бакъонаш а, низам а доцучу меттигашкахь яьржа ямартло а, вуон амалш а, эххар юкъараллин тайп-тайпанчу декъех дIаэр а нисло. 
Харц бакъонаша урхалла дечу пачхьалкхашкахь адамийн юкъаметтигаш а хуьлу харц. Вайн республикехь еххачу хенахь цхьа а бакъо а, низам а дацара. И хьал доьрзург хиларе сатийсам бисна а бацара. Дехха цхьана хIумане са а тийсина, и хIума хилла даьлча, и бакъ хиларх теша а ца хуьлу атта. Дукха шерашкахь сатийсира вай оцу дийне, оцу хиламо нохчийн халкъана маршо лург хиларх тешна а долуш. И де халкъан Турпалхо, говза политик волу Кадыров Ахьмад-Хьаьжа бахьана долуш тIекхечира. Ахьмад-Хьаьжас шен коьртачу Iалашонийн хьалхарчу могIаре шен лаамаш ца хIиттабора, цунна коьрта дерг шен халкъана луург дара. Нохчийн Республикин хьалхарчу Президента, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас шена тIелаьцнарг деза дукъ дара – дуьненаюкъарчу терроризмо нийсачу некъа тIера дIахьовзош долу къам кIелхьардаккхар.
Ахьмад-Хьаьжа регионан куьйгалле веанчу хьалхарчу дийнахь дуьйна гуш дара иза кхеро, юхаваккха я цуьнан шен къам Iалашдан йолу ойла хийца а дуьнен чохь цхьа а ницкъ цахилар.
Нохчийчоь Россин Федерацис юхаерзоран лаамца, пачхьалкхан коьрта закон тIеэцарехула референдум дIаяхьа ницкъ кхечира Кадыров Ахьмад-Хьаьжин. Оцу гIуллакхо вайн республика Россин кхечу субъектех дIа а туьйхира, иштта, цуьнан кхане билгал а йира. Вайн къоман дахарх дог кIезиг лозуш хилларш, референдум дIаяхьа хьалхе ду бохуш, Ахьмад-Хьаьжин ойла хийца гIертара. Амма къоман Турпалхочунна, хаьара шен халкъана хIун оьшу. Вовшахтоьхна леррина тоба яра, ша коьртехь а волуш. Йийцаре юкъайиллира 10 проект, царах хIора а дикка теллина яра. Эххар, Кадыров Ахьмад-Хьаьжас хIоттийнарг хаьржира. Шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь йийцаре а йина, масех экспертизех чекх а яьлчий бен ца йиллира Конституцин и проект референдумехь къобалъяйта юкъа. 2003-чу шеран 23-чу мартехь дIабаьхьначу харжамашкахь Нохчийн Республикин берриге а бахархойх дезткъе ялх процент харжамхоша керлачу Конституцигахьа кхаж тесира.
Конституцин коьртачу Iалашонех цхьаъ ю пачхьалкхан урхаллин гIуллакхаш а, цуьнан белхан декхарш а билгалдахарца, низам талхош болчарна дуьхьало яр. Конституци – къоман мехаллаш а, адамийн маьршо а, бакъонаш а Iалашъеш, къоман лаамашца догIуш долу коьрта закон ду. Цундела пачхьалкхан бахархой и закон лардан декхарийлахь бу. Вайн Конституцица догIуш, вайн регионехь дехаш долчу адамийн цхьатерра бакъонаш ю, уьш схьабевллачу меттигах, церан къомах я цара лелочу динах доьзна а доцуш. Иза Нохчийн Республикин Конституци тIеэцна долчу дерриге а нохчийн къоман харжам бу.
Оцу ирсечу хиламна юьххьехь лаьттинарг, вай хьалха ма-аллара, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вара. Цуьнан стогалла а, комаьршалла а дерриге а къомана масал дара. Нохчийн къам мел деха ехар ю Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цIе. Оцу сийлахьчу нохчичо ша дуьнен чохь мел веха, шен къоман дуьхьа бина болу политикин а, юкъараллин а болх вайн дахар хаздеш, тодеш долу, кхачалур доцу хьоста а хилла буьсур бу.
Карарчу хенахь регионна куьйгаллехь волу Россин Турпалхо Кадыров Рамзан а Ахьмад-Хьаьжас шена хьалха хIиттийна хилла йолу Iалашонаш кхочушъеш схьавогIуш ву. Цунна хаьа регионан дахар кхион а, хаздан а, тодан а, Дела а, халкъ а реза хиндолу некъаш лаха а.
ДЖАВОТХАНОВ Мохьмад
№38, шинара, оханан (апрель) беттан 5-гIа де, 2016 шо